ملا خلیل بن غازی قزوینی

در سال 1001 ه –ق در شهر ستان  قزوین  دیده  به جهان گشود ،از خاندان علم و معرفت  می باشد پدر وی غازی از عالمان شهر می باشد .

ملا خلیل عا لمی  امامی  ، محدث ،فقیه ، متکلم و نحوی است ؛در زندگی نامه ایشان امده است :"از اکابر و فحول علمای امامیه اواخر قرن یازدهم هجرت می باشد که فقیه ،محدث ،حکیم مدقق ،متکلم محقق،در اخلاق فاضله کم نظیر ،جامع کمالات و فضا یل بوده است ؛ کراماتی نیز در منابع تاریخی از دوران زندگی سراسر نور ان عالم ربانی ثبت شده است .

دوران تحصیل  ملا خلیل در زادگاه خویش و شهر مقدس قم و استان ملک پاسبان شاه ولایت نجف اشرف می باشد ، وی از شاگردان مرحوم علامه با بهاء شیخ بهاءالدین عاملی و عالم واصل مرحوم میر داماد بوده است ، و معاصر با مرحوم شیخ حر عاملی و علامه مجلسی و ملا محسن فیض کاشانی و دیگر بزرگان ان عصر است ،در نزد ملوک صفویه و امراءو حکام صبقات دیگر بسیار محترم و مورد اعتماد بوده است .

قبل از سی سالگی مدتی تولیت استان مقدس حضرت عبد العظیم حسنی در شهر ری را عهده دار شد و در همانجا به درس و بحث و تعلیم و تربیت طلاب مشغول شد ،ولی بعد از مدتی عازم مکه شد و مدتی را در کنار کعبه (حریم حرم یار )مجاورت نمود و در انجا بود که حاشیه بر مجمع البیان را به رشته تحریر در اورد .

ستایش عالمان معاصر وی از ایشان

مرحوم شیخ حر عاملی (ره) در تتمه امل در مورد این شخصیت چنین می فرماید:"ملا خلیل فاضلی است عالم ،علامه حکیم ،متکلمی مدقق ،فقیهی محدث ،و ثقه جامع فضا ئل ،که در فنون معموله به عصر خویش ماهر است ،او از معاصرین ما است که مدتها در مکه معظمه اقامت فرموده و به تفسیر مجمع البیان حاشیه زد ،صاحب امل اضافه می کند که ملا خلیل عالمی دقیق النظر و هوشیار و نیکو تقریر و با فهم و از دانشمندان بزرگ عصر ما به شمار می اید.

ملا خلیل بعد از تولیت حرم حضرت عبد العظیم (ع)و مدتی مجاورت کعبه ، اما عشق به تحقیق و تدریس و تالیف او را به زادگاه خود کشاند ؛ که در ان زمان از مراکز مهم علمی جهان تشیع محسوب می شد ،و بیشتر ایام عمر را در قزوین به تدریس و تالیف و ارشاد مردم و تربیت طلاب پرداخت .

اثار علمی مرحوم ملا خلیل قزوینی

1.الجمل یا المجمل این کتاب درباره علم نحو می باشد

2.حاشیه برشرح شمسیه قطب رازی

3.حاشیه برعده الاصول شیخ طوسی که به نام شرح عده نیز معروف است

4.حاشیه بر مجمع البیان که در مکه مکرمه تالیف شده است

 

5.رساله در حرمت توتون

6.رساله در حرمت نماز جمعه در عصر غیبت

7.رساله قمیه

8.رساله نجفیه

9.رموز التفاسیر الواقعه فی الکافی و الروضه

10.الشافی فی شرح الکافی (که شرح عربی براصول کافی است )

11.الصافی در شرح کافی (که این شرح فارسی براصول کافی مرحوم کلینی است و به مدت 20 سال به دستور شاه عباس دوم تالیف شده است .

کرامات اخلاقی مرحوم ایه الله ملا خلیل قزوینی

ملا خلیل مردی خوش اخلاق ، متواضع ، صبور بود نقل شده است که در مورد مساله ای با مرحوم ملا محسن فیض کاشانی مدت ها به بحث و مناظره نشستند،سر انجام هیچ کدام ادله دیگری را قبول ننموده و بحث بی نتیجه ماند ،ملا خلیل بعد ماه ها متوجه شدکه در ان مباحثه علمی حق با جناب فیض بوده است ، بنابراین با پای پیاده از قزوین حرکت نموده به کاشان رفت تا به درب خانه فیض رسید با صدای بلند فریاد زد :یا محسن قد اتاک المسیئ )و تا صدای وی را فیض کاشان شنید بی درنگ به بیرون امد و یار قدیمی خویش را در اغوش کشید ، وی پس از احوال پرسی و اعلام به اینکه در ان مناقشه علمی حق با تو بوده ، خدا حافظی و به قزوین بازگشت و اصرار دوست در مکاندن او موثر واقع نشد .

صاحب روضات در ص 286 درباره بزرگواری ملا خلیل چنین می فرماید :روزی از کوچه می گذ شت سربازی را دید که حواله ای در دست  دارد و بدو نشان داد که بخواند ، دید حواله به نام رعیتی نوشته شده ملا خلیل گفت این حواله به نام من است و ان سرباز را به خانه برد و همان مقدار حواله جو به ان سرباز داد ،و با این اقدام خود راضی نشد که به ان رعیت ستم شود ،اما نکته جالب این که وقتی ان مامور جو را به دربار برد و به اغول اسب ها ریختند با کمال تعجب دیدند که اسب ها از خوردن ان جو امتناع می نمایند و همین امر باعث حیرت همگان شد تا سلطان از اصل قضیه مطلع گردید و معلو شد که ملا خلیل از مال شخصی خود ش پرداخت نموده است و بیش از پیش بر مراتب جلالت و عظمت علمی و معنوی وی افزوده شد .

اری مردان علم در میدان عمل این گونه بودند و مرحوم  ملا خلیل نیز از این قافله بود مردی دانشمند و قانع و عابد ،از عباد صالحین ،که همیشه با مولایش در ارتباط ، وجودی سراسر پر بهاء،چون مولایش پهلوانی دانه کار ،که برای امرار معاش ، به کشت و زرع و حاصل دست رنج خود بسنده می کرد .

عروج ملکوتی

سر انجام پیمانه عمر این فقیه نستوه ، و عالم پر شکوه نیز پر شد و شیشه عمرش شکست و از این دنیای خاکی پر کشید و بال پر گشود و برملکوت اسمان ها عروج نمود و در سن 88 سالگی در سال 1089 ه –ق عالمی را به غم و اندوه واداشت و در مدرسه خود مدفون گشت ، که بنای باقی مانده از مدرسه پر شکوه وی که روزگاری محل حضور دانشمندان نامی همچون فیض کاشانی و شیخ حر عاملی و ملا رفیعای واعظ و اقا رضی قزوینی و.......

بوده و هم اکنون در اختیار بنیاد ایران شناسی شعبه استان قزوین است

از ان عالم فرزانه سه فرزند پسر به نام های سلیمان و احمد و ابوذر بوده که ارامگاه انان نیز در کنار پدر بزرگوارشان قرار دارد .

روحش شاد و راهش پر رهرو باد